Mapa Merkatora cz. 3

Skala zatem długości liniowej na mapie Merkatora dla każdej szerokości jest inna. Stąd wynika kardynalna zasada, że celem zmierzenia odległości między dwoma punktami na mapie Merkatora należy cyrklem przenieść odległość tę na południk (na krawędzi mapy) w takim miejscu, ażeby końce nóżek cyrkla były jednakowo oddalone od równoleżnika, przechodzącego przez środek mierzonej odległości. Liczba minut między końcami cyrkla da nam liczbę mil morskich między punktami.

Minuty południka, które, jak wiemy, są milami morskimi, nazywają się minutami południków, sumy ich, obliczone dla każdej szerokości geograficznej, poczynając od równika, częściami południkowymi, a różnice części południkowych – południkowymi różnicami szerokości.

Wszystkie te wartości oblicza się w minutach południków, tzn. w milach morskich, czyli w liniowych jednostkach długości. Tym różnią się one od jednostek geograficznych, które oblicza się w stopniach, minutach i sekundach koła. Tak się przedstawia mapa Merkatora z punktu widzenia geografii matematycznej.

Pod względem kartograficznym różni się ona też znacznie od map lądowych; zaopatrzona w liczne znaki, liczby, skróty wyrazów i całych zdań, dla laika jest niezrozumiała, żeglarz jednak musi się w niej orientować, musi umieć ją czytać.

Mapy morskie zasadniczo dzielą się na trzy grupy: mapy generalne, obejmujące duże obszary wód, np. mapa całego Bałtyku, albo jego południowej części; mapy szczegółowe, rysowane w większej podziałce, zawierają dokładne dane, tyczące się pewnej części morza, wreszcie playiy, wykonane w dużej podziałce, przedstawiają bardzo małe obszary, szczególnie ważne pod względem żeglugowym, jako to: porty, niebezpieczne cieśniny, ujścia rzek, drogi w szkerach itp.

Istnieją też mapy indeksowe, mapy wiatrów, prądów, deklinacji, inklinacji itp. Są to mapy pomocnicze i do celów nawigacyjnych bezpośrednio nie służą.

Najważniejsze z nich są mapy indeksowe, zawierające dane co do wyboru map, potrzebnych w zamierzonej żegludze. Podręczniki locji zaopatrzone są w tego rodzaju mapki.

Nie posiadamy (z małymi wyjątkami) map morskich własnego wydania. Z konieczności więc musimy posiłkować się mapami obcymi. Najbardziej rozpowszechnione w naszej marynarce, ze względu na taniość i łatwość nabycia, są mapy niemieckie. Nasi jachtsmani też muszą umieć je czytać.

Biorąc mapę do ręki, powinniśmy przede wszystkim zapoznać się z jej objaśnieniami, które koniecznie należy przeczytać. Widzimy tam u góry, w tytule: rok wydania mapy, podziałkę i jednostki, w których podane są wzniesienia i głębokości (metry, sążnie, stopy); dalej, u dołu lub z boku, uwagi (Bemerkungen), tyczące się deklinacji, i podstawy kartograficzne (Grundlagen). Uwagi są ważne, ponieważ wykazują zmiany deklinacji – roczne, albo na pewien okres lat.